Een voorbeeld:Tralievader

Korte, contextuele bespreking van het boek : “Tralievader” van Carl Friedman”[1].

Korte samenvatting van het boek.

Eert uw vader en uw moeder, één van de tien geboden lijkt bij uitstek op deze autobiografische roman van toepassing te zijn. Een dochtertje,de ik-figuur, beschrijft de invloed van een verblijf in een concentratiekamp op haar vader.Vader heeft in een kamp gezeten en nu heeft hij ‘kamp’. Hij lijkt nog steeds gevangen te zitten. Zijn kinderen (de ik-figuur, Max en Simon) vergelijken dat met een ziekte als de waterpokken. Vader heeft ‘kamp’ in zijn voeten en in zijn hoofd, maar vooral in zijn ogen. “Kamp” is vooral een toestand, geen plaats.

De kinderen worden beïnvloed door de oorlogstrauma’s van vader. Als hij ’s nachts niet kan slapen en rond gaat lopen, worden ook de kinderen wakker.

De relatie tussen vader en de kinderen en daarbij de invloed die “kamp” heeft op de relaties uit zich op heel verschillende wijzen, vooral in loyaliteit. De ik-figuur, het dochtertje, is erg onder de indruk van de gruwelijkheden die haar vader heeft moeten doorstaan. Wanneer haar vader bang is dat de geschiedenis zich herhaalt, begraaft zij haar speelgoed. Ze hoopt dat de Duitsers het niet in handen krijgen en ze probeert (mede) uit loyaliteit haar vader zoveel mogelijk te begrijpen.

De kinderen begrijpen wel dat er iets bijzonders aan de hand is en gaan er op hun manier mee om. “Doordat hij anders is, is ook mijn moeder anders”. En doordat zij allebei anders zijn, zijn Max, Simon en ik,  anders dan andere kinderen.” Een veel zeggende zin, die ook op loyaliteit duidt.

Een aantal voorbeelden :

1. De kinderen mogen niet zeggen dat ze honger hebben, want in het kamp werd pas echt honger geleden.  “Ze hebben het goed” staat er. Het “goed” hebben leidt echter tot “ en zit de kersen die mijn moeder verdeelt machteloos te haten”.

 Mijn interpretatie:

In werkelijkheid mogen ze het niet goed hebben omdat vader het niet goed had. Genieten (van eten, wat hier gebeurt ) wordt aan voorwaarden verbonden daardoor vormt zich een soort tegen zichzelf gericht,destructief recht. Dit kan als een roulerende rekening gemakkelijk kan worden door gegeven aan de volgende generatie of zich op een andere manier uiten.

2. Alles wat vader doet en zegt, heeft te maken met “kamp”. De kinderen zijn hier ook op school erg mee bezig, maar de lerares vindt dat ze de oorlog eens moeten afsluiten. De lerares reageert nonchalant op de tekening van het concentratiekamp die de ik-persoon heeft gemaakt.

Mijn interpretatie :

Uit loyaliteit naar haar vader maakt ze een tekening over het concentratiekamp. Deze loyaliteit moet echter wel erkent worden, ze wil daar graag begrip voor ontvangen, begrip wil ze  hebben ( van de lerares, maar ook van vader)  voor het feit dat ze( zoveel om haar vader) geeft .

Ze krijgt niet waar ze recht op heeft, n.l. aandacht voor haar tekening. Gevolg : Ze maakt ze een nog veel aangrijpender tekening over het kamp.

Loyaliteiten spelen op verschillende manieren een rol. Ze kunnen door de “buitenwereld” onderdrukt worden maar vinden toch hun onvermijdelijke weg.

3. De loyaliteit naar vader toe is lang niet altijd wederkerig,

vb.1 Als de kinderen op een zomeravond aan vader vragen een verhaal te vertellen kan hij alleen een (vreselijke)  herinnering uit het concentratiekamp vertellen. Hij reageert furieus als daar teleurgesteld door Simon op wordt gereageerd.

 Vb.2. Max verwijt zijn vader ook, dat hij niet is als de andere vaders. Die gaan namelijk voetballen met hun kinderen, terwijl zijn vader alleen maar over het kamp kan praten. Vader vertelt dat er in het kamp ook werd gevoetbald, maar dat de spelers soms na de eerste helft al begraven konden worden. Het is dus maar goed dat vader niet van voetballen houdt. Nu is Max onder de indruk: hij rent naar zijn kamertje en begint te huilen.

Mijn interpretatie:

De dialoog tussen de kinderen en vader raakt verstoort door de feedback die de vader geeft. Vader doet wel pogingen om evenwicht te scheppen als hij tegen zijn kinderen zegt dat hij van ze houdt maar dit is toch op een ander niveau. Het is de vraag of de kinderen deze tegengestelde antwoorden begrijpen. De kinderen doen hun best om met hun vader mee te leven, maar hij behandelt hen als vreemden, die hem nooit zullen begrijpen. Hierop reageren zij verschillend. Ze doen alles om vader te begrijpen, ze geven. Daarbij verdienen ze ook het recht, om de bewegende balans in evenwicht te brengen om  erkenning en begrip te ontvangen. In dit gezin, verscheurd zowel door het verleden als door het heden, is de moeder een rots in de branding. De moeder heeft erg veel geduld met haar man. Zij is blij dat hij het kamp overleefd heeft en treedt vaak verzoenend op, geeft erkenning, aan vader en kinderen. Wat dat betreft beoefend zij meerzijdige partijdigheid op voortreffelijke wijze. Hoe wordt zij gesteund ?

 

 


[1]Carl Friedman, Tralievader, Uitg.Van Oorschot-Amsterdam, 10de dr. ,1998, ISBN 90-282-0901-8.